تبلیغات
مشاور مذهبی - تشیع، مصر، شیعیان مصر و صلاح‏الدین ایوبى.2
درباره وبلاگ
دلا باید اندکی بهتر شویم یا نه اصلاً آدمی دیگر شویم

مدیر وبلاگ : سید حمید درخشان
نظرسنجی
چقدر برای ظهور امام زمان (عج) آماده‌اید؟





ـ 1. اقدامات صلاح‏ الدین در تضعیف تشیع در عصر وزارت

صلاح‏ الدین ایوبى به محض رسیدن به وزارت فعالیت خود را براى از بین بردن مذهب تشیع آغاز كرد. مهم‏ترین اقدامات او در زمان وزارتش براى محو كردن مذهب اسماعیلى عبارت بود از:384

4 ـ 1 ـ 1. عبارت «حىّ على خیر العمل» را كه به عنوان یك شعار براى مذهب شیعه مطرح است، از اذان حذف كرد. این حادثه در دهم ذى‏حجه سال 565 اتفاق افتاد.

4 ـ 1 ـ 2. دستور داد تا نام خلفاى راشدین در هر خطبه برده شود.385

4 ـ 1 ـ 3. تشكیك در نسب فاطمیان را دوباره مطرح ساخت.386

4 ـ 1 ـ 4. تغییر قاضیان از دیگر اقدامات او در جهت محو تشیع بود. همان‏طور كه مى‏دانیم امر قضا تابع دین (مذهب) هر كشورى است؛ یعنى قاضى بر اساس مذهب و آیین مردم حكم مى‏كند. بر این اساس، نمى‏توان در یك جامعه شیعى بر اساس فتواى شافعى و یا مالكى و... حكم قضایى داد، به همین سبب صلاح‏الدین در ادامه اقداماتش براى تغییر مذهب، مجبور به تغییر قضات شد و این در حالى بود كه تغییر مذهب هنوز كاملاً اجرا نشده بود و صلاح‏الدین با این كار سعى داشت مردم را مجبور كند دست از مذهب خویش بردارند و تن به مذهب دیگرى (شافعى) بدهند. او بر این اساس، قاضیان شیعه را عزل كرد و منصب قضاوت در مصر را در تاریخ یازدهم جمادى‏الثانى سال 566 به قاضى صدرالدین عبدالملك بن عیسى بن مارانى شافعى سپرد.387

4 ـ 1 ـ 5. اصلاح ساختار اقتصادى و بهبود وضعیت معیشتى مردم یكى دیگر از اقدامات اوست. به طور كلى وضعیت معیشتى مردم ارتباطى تنگاتنگ با حمایت مردم از حكومت وقت دارد؛ هرچه اوضاع اقتصادى مردم بهتر باشد و رضایت‏مندى مردم حاصل شود میزان حمایت آن‏ها از حكومت مى‏تواند بیشتر شود، به‏ویژه در جوامعى كه حركتشان به سمت مادى‏گرى در مقایسه با امور معنوى و مذهبى بیشتر است. به همین سبب صلاح‏الدین در زمان وزارتش زمینه اقتصادى نسبتا خوبى براى مردم فراهم كرد تا در این بستر بتواند به اهداف خود كه همان براندازى حكومت و مذهب شیعیان فاطمى در مصر بود، برسد. در این زمینه دو كار مهم توسط صلاح‏الدین ایوبى انجام گرفت:

الف ـ پیاده كردن نظام اقطاع: صلاح‏الدین در قبال واگذارى زمین به افراد از آن‏ها تعهد مى‏گرفت كه در مواقع خطر، حامى او باشند. طبیعى است كشاورزى كه حیاتش در گرو داشتن زمین است وقتى مالك زمین مى‏شود نسبت به اهداكننده زمین وفادار مى‏شود و نه‏تنها خود كشاورز و زارع، بلكه خانواده و اهل و عیالش هم مثل او تابع فرمانروا مى‏شوند.

ب ـ سر و سامان دادن اوضاع اقتصادى مردم: این اقدام وى مقارن بود با اوضاع نابسامان اقتصادى در اواخر حكومت فاطمیان كه مردم مجبور بودند سالانه مبلغ دویست هزار دینار به حكومت مالیات بدهند.388 آنان یك‏باره به دستور صلاح‏الدین از پرداخت مالیات معاف شدند. تأثیر چنین اقدامى در جامعه و ارتباط مستقیم این تصمیم صلاح‏الدین با حمایت و همراهى مردم با او روشن است. جالب این‏كه همه این كارها در زمان وزارت ایشان و سال‏هاى اولیه به قدرت رسیدنش صورت گرفت. این اقدامات او حاكى از این است كه صلاح‏الدین براى نیل به اهداف خود چقدر حساب شده و دقیق عمل كرده است.

4

ـ 1 ـ 6. تأسیس مدارس علمیه شافعى از دیگر فعالیت‏هاى او در زمان تصدى مقام وزارت بود كه این مدارس با تربیت طلاب و دانشجویان و سپس تبلیغ مذهب شافعى توسط ایشان كمك شایانى به تغییر مذهب در مصر كردند. در صفحات بعدى به نقش مدارس علمیه در پیشبرد اهداف صلاح‏الدین و حمایت بى‏دریغ صلاح‏الدین در زمان حكومتش از این مراكز علمى بیشتر اشاره مى‏شود.

اگرچه برخى منابع علت این همه توفیق براى صلاح‏الدین را بیمارى العاضد، آخرین خلیفه فاطمى مى‏دانند و عدم اطلاع او از حركت‏هاى خزنده صلاح‏الدین را باعث پیشرفت صلاح‏الدین در امور مدنظر خود مى‏دانند، ولى واقعیت چیز دیگرى است كه در این جستار نمى‏گنجد و فقط باید اشاره كنیم كه توفیقات اقتصادى و اجتماعى وى، به‏ویژه در اواخر حكومت فاطمیان به این دلیل بود كه آن‏ها نتوانسته بودند رضایت مردم را، چه در زمینه اقتصادى و چه در زمینه‏هاى فكرى و معنوى، جلب كنند و اتفاقا صلاح‏الدین از همین خلأ استفاده كرد و توانست به آن‏چه در سر مى‏پروراند برسد.

این‏ها از مهم‏ترین اقداماتى بود كه صلاح‏الدین در زمان تصدى وزارت خویش براى تغییر مذهب انجام داد اگرچه با مخالفت‏هاى مردمى شدیدى روبه‏رو شد ولى بدون توجه به این مخالفت‏ها و احیانا نگرانى‏هاى علماى شیعه و مردم كار خود را ادامه مى‏داد و در این راه آرام و بدون تنش و به دور از ایجاد هرگونه درگیرى حركت مى‏كرد.

به نظر مى‏رسد صلاح‏الدین در این باره، همان رفتارى را از خود نشان داد كه سلجوقیان مرتكب آن شدند.

صلاح‏الدین ایوبى چه به سبب عقاید سنى خود و چه به سبب علاقه به قدرت و برپایى دولت براى خاندان خود، از همان ابتداى ورود به صحنه سیاست فعالیت چشم‏گیرى را براى براندازى مذهب و دولت فاطمى آغاز نمود. وى براى رسیدن به اهداف خود چاره‏اى نداشت جز این‏كه حمایت خلافت عباسى را پشت سر خود داشته باشد و از طرف دیگر خلیفه عباسى هرگز دوست نداشت كه شمال افریقا توسط یك حكومت شیعى اداره شود، از این رو، هم خلافت عباسى نیازمند تغییر و تحول در آن بود و هم صلاح‏الدین چاره‏اى جز این نداشت كه از پشتیبانى و رضایت خلافت عباسیان برخوردار باشد، به همین سبب خود را ملزم به برافراشتن رایت عباسیان در مصر كرد.389

4 ـ 2. پایان دولت فاطمى و آغاز حكومت صلاح‏الدین

اگرچه در سال‏هاى پایانى دولت فاطمى، این دولت عملاً به دست صلاح‏الدین ایوبى قبضه شده بود و زمام امور به‏دست او بود به طورى كه در یك اقدام كاملاً عجیب در هفتم محرم 567 نام خلفاى فاطمى را از خطبه حذف كرد و نام عباسیان را در خطبه خواند،390 با این حال، دولت فاطمى به‏طور رسمى در دهم محرم همان سال پایان یافت؛ یعنى وقتى عاضد آخرین خلیفه فاطمى در شب عاشوراى همان سال (567 ق) از دنیا رفت صلاح‏الدین ایوبى طى خطبه‏اى پایان دولت فاطمى و آغاز حكومت خود را اعلام كرد. بدین صورت، تشیع فاطمى در مصر با یك چالش جدى روبه‏رو شد و بار دیگر یك هجمه تمام‏عیار در برابر این مذهب خودنمایى كرد و پرچم سیاه عباسى دوباره در مصر برافراشته شد.

4 ـ 3. صلاح‏الدین ایوبى و مبارزات او با مذهب تشیع در عصر حكومتش

گرچه صلاح‏الدین ایوبى پیرو مذهب اهل تسنن بود و در پى تثبیت پایه‏هاى مذهب سنى (شافعى) در مصر بود، اما باید توجه داشت كه صلاح‏الدین ایوبى در رسیدن به این هدف، بیشتر توجه خود را به انجام كار فرهنگى در این زمینه معطوف داشت تا كار نظامى، زیرا هنوز حركت‏هاى شیعى در مصر نیرومند بود و تغییرات سریع توأم با خون‏ریزى، واكنش علویان را در پى داشت و این قطعا به ضرر صلاح‏الدین ایوبى بود، از این رو در براندازى مذهب اسماعیلیان در مصر به عامل نظامى‏گرى كمتر توجه داشت. البته همان‏طور كه بعدا خواهیم گفت ـ در این راه از راه‏كار نظامى هم استفاده كرد، ولى با زمینه‏سازى و بسترسازى سعى كرد به صورت فكرى و ایدئولوژى به این مهم برسد.

انزواى كامل شیعه در مصر و تقویت مذهب شافعى بزرگ‏ترین هدف صلاح‏الدین در مصر بود كه براى رسیدن به این هدف دو راه انتخاب كرد: 1. روش نظامى، 2. روش فرهنگى.

4 ـ 3 ـ 1. برخورد نظامى و سركوب حركت‏هاى شیعى: همان‏طور كه قبلاً هم ذكر شد این روش مدنظر صلاح‏الدین ایوبى نبود، ولى گاهى صلاح‏الدین براى دست‏یابى به هدف، مخالفان شیعى خود را سركوب و با شیوه‏هاى نظامى و فیزیكى به قتل مى‏رساند یا گرفتار تبعید و زندان مى‏كرد.

سپاه مصر كه هم‏چنان وفادار به حكومت فاطمى بود، خطر اصلى براى ایوبیان تازه به دوران رسیده بود. صلاح‏الدین گروه سربازان «صلاحیه» را كه از سربازان و نظامیان اسدالدین شیركوه و مملوكان ترك بودند، تشكیل داد و با پشتیبانى آن‏ها قیام و تحرك سپاهیان مصر را سركوب و فرماندهان ارشد و سربازان مخالف دولت ایوبى و حامى دولت فاطمى را به منطقه صعید تبعید مى‏كرد.391

با از پیش رو برداشتن سپاهیان مصر و سركوب خونین مخالفان دولت ایوبى، راه براى ادامه دست یازیدن صلاح‏الدین بر مِلك و مُلك مصر باز و هموار شد و صلاح‏الدین ایوبى راحت‏تر توانست به تباه ساختن عقاید مصر و شیعیان بپردازد. با از بین بردن سپاهیان مصر به عنوان اصلى‏ترین خطر پیش رو، توانست گام بلندى براى كسب قدرت در مصر بردارد.

براى شیعیان مصر و هواداران فاطمى بسیار ناگوار بود كه فرد سنى متعصبى به حكومت شیعى فاطمى خاتمه دهد و بر آنان حاكم شود، از این رو مخالفت‏هاى گسترده‏اى با صلاح‏الدین ایوبى صورت مى‏گرفت كه بعضى از آن‏ها موجب درگیرى‏هاى خونین بین ایوبیان و مخالفان براى باز پس‏گیرى حكومت فاطمى و رسمى شدن دوباره مذهب تشیع مى‏شد. مثلاً در شوال 569 بزرگ‏ترین و شدیدترین حمله به صلاح‏الدین براى برگرداندن حكومت و خلافت صورت گرفت.392 این مخالفان و ستم‏دیدگان به رهبرى عماره یمنى بزرگ‏ترین برخورد و دادخواست را علیه صلاح‏الدین ایوبى و عمال او رقم زدند. بسیارى از هواداران فاطمى و شیعیان ناراضى از حكومت صلاح‏الدین سنى و زخم‏دیدگان و ستم‏كشیدگان از ایوبیان در این اعتراض، عماره یمنى را همراهى كردند و قصد اصلى آن‏ها احیاى دوباره مذهب شیعه در مصر بود. شروع این قیام و حركت، مقارن بود با حمله ناوگان صلیبى‏ها به بندر اسكندریه كه این حمله به موفقیت مردم معترض كمك كرد و در نهایت، تلاش و مجاهدت آن‏ها باعث شد كه بر حكومت ایوبى چیره شوند و دوباره حكومت از آن فاطمیان شود. پسر بزرگ العاضد، خلیفه متوفاى فاطمى به عنوان خلیفه برگزیده شد و مناصب و پست‏هاى دولتى از اشغال ایوبیان درآمد و دوباره رائحه حكومت شیعى بر فضاى مصر وزیدن گرفت. بر اثر خیانت یكى از عالمان طرف‏دار صلاح‏الدین كه در بین قیام‏كنندگان حضور داشت،393 صلاح‏الدین توانست دوباره بر مخالفان مسلط شود و با اعدام رهبران مبارزان سیاسى خود و نیز تبعید و شكنجه آن‏ها توانست این حركت انقلابى را متوقف سازد. این عالم كه على بن نجا نام داشت از فقیهان و واعظان بود كه اخبار و برنامه‏هاى قیام كنندگان را به اطلاع دستگاه حكومت ایوبى رساند.394

ابن واصل در مورد چگونگى برخورد صلاح‏الدین با مخالفان سیاسى خود در این قیام چنین مى‏نویسد: رهبران قیام خیلى زود توسط صلاح‏الدین ایوبى اعدام شدند و تعداد زیادى از مبارزان به مناطق دوردست در صعید تبعید شدند، به گونه‏اى كه هیچ كس از طرف‏داران فاطمى باقى نماند.395

این‏كه صلاح‏الدین ایوبى با این كیفیت با امیران جنگى برخورد كرده از نكته‏هاى قابل توجه است كه توسط صلاح‏الدین و با همراهى فقیهان و علماى اهل تسنن با او كه هرگز یك حكومت شیعى را نمى‏پسندیدند، صورت گرفت. البته با این حال، حركت شیعى‏خواهى و تلاش براى برگرداندن حكومت شیعى قطع نشد و این شعله بار دیگر در منطقه صعید و اُسوان سربرآورد.396 رهبرى این قیام و شركت‏كنندگان و همراهى‏كنندگان، همه از تبعیدشدگان توسط صلاح‏الدین بودند كه با وجود این‏كه در تبعید و شرایط سخت به سر مى‏بردند، ولى از حركت آرمان‏خواهانه خود دست برنداشتند و جالب این‏كه مردم صعید و نیروهاى نظامى مصر كه توسط صلاح‏الدین به انزوا رانده شده بودند بر اثر روشن‏گرى‏هاى رهبران این قیام از جمله كنزالدوله، با این قیام همراهى كامل نمودند. صلاح‏الدین ایوبى مى‏دانست كه اگر خود شخصا براى سركوب این قیام راهى منطقه صعید شود مردم قاهره دوباره فریاد اعتراض سر خواهند داد از این رو برادرش را براى سركوب شیعیان فاطمى در صعید گسیل كرد و برادرش توانست این انقلاب را در نهال، ریشه كن سازد و ضمن اعدام بزرگان و رهبران قیام بسیارى از سربازان و طرف‏داران آن‏ها را به اسارت و بند كشید. ابن شداد درباره چگونگى برخورد دستگاه ایوبى با این معترضان چنین مى‏نویسد:397 عادل با غلبه بر معترضان، عباس و كنز، از رهبران قیام را كشت و بسیارى از طرف‏داران آن‏ها را به بند كشید. این حادثه كه در صفر 570 رخ داد به فرار تعداد زیادى از قیام كنندگان به سرزمین «نوبه» منجر شد.

همان‏طور كه قبلاً ذكر شد اگرچه صلاح‏الدین فاكتور نظامى را براى پیاده كردن اهداف خود خیلى نمى‏پسندید و مى‏دانست كه در صورت روى آوردن به اسلحه براى سركوب مردم شیعه، ضرر بزرگى متوجه خود و خاندانش مى‏شود، اما با این حال، وى هم‏چون بعضى حاكمان كه براى رسیدن به اهداف و انگیزه‏هاى خود از تمام توان خود استفاده مى‏كنند، حاضر بود در صورت لزوم به هرچه كه به شوكت و قدرتش استقامت و استدامه مى‏بخشد، فكر كند و به آن جامه عمل بپوشاند. در سال‏هاى ابتدایى حكومت صلاح‏الدین ایوبى ساقط كردن و تعقیب روافض از كارهاى جدى زمام‏داران وقت بود.398 در این عصر، رافضى بودن جرم محسوب مى‏شد و شیعه به عنوان مجرم از سوى قاضیانى كه صلاح‏الدین از میان اهل سنت انتخاب كرده بود، تحت پیگرد قانونى قرار مى‏گرفت.

در چنین فضاى اختناقى كه براى شیعیان فراهم شده بود طبیعى بود كه نهال شیعه رو به زردى و فرسودگى نهد و شیعیان براى حفظ عقیده و مذهب خود با مشكلات عدیده‏اى روبه‏رو باشند و مى‏توان به راحتى این عصر را با عصر حكومت حاكمان سنى متعصب كه تیغ از نیام كشیده و رافضى مى‏جستند، مقایسه كرد.

4





نوع مطلب : پرسش وپاسخ، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
بالای صفحه