تبلیغات
مشاور مذهبی - تشیع، مصر، شیعیان مصر و صلاح‏الدین ایوبى.
درباره وبلاگ
دلا باید اندکی بهتر شویم یا نه اصلاً آدمی دیگر شویم

مدیر وبلاگ : سید حمید درخشان
نظرسنجی
چقدر برای ظهور امام زمان (عج) آماده‌اید؟





 تشیع، مصر، شیعیان مصر و صلاح‏الدین ایوبى.

مقدمه

حاكمان شیعه (ادریسیان و فاطمیان) حدود چهار قرن در شمال افریقا حكم راندند. ادریسیان زیدى‏مذهب و فاطمیان كه محور اصلى بحث در این تحقیق هستند، جزء شیعیان اسماعیلیه محسوب مى‏شدند. طبیعى است بنابر «الناس على دین ملوكهم» مردم شمال افریقا (مصر) نیز شیعه بودند و حكومت‏هاى یاد شده، تمام تلاش خود را در همراه كردن مردم تحت امر خویش با تشیع به كار مى‏بستند و در این راه توفیقات زیادى هم به دست آوردند. اما با سقوط فاطمیان و روى كار آمدن صلاح‏الدین ایوبى تقریبا تشیع به یك‏باره از آن سامان رخت بست. در این پژوهش برآنیم كه در حد توان به این سؤال‏ها پاسخ گوئیم:

1. برخورد صلاح‏الدین ایوبى با شیعیان و مذهب تشیع چگونه بوده است؟

2. نقش تعصب در عملكرد و برخورد صلاح‏الدین با شیعیان چقدر بوده است؟

3. صلاح ‏الدین براى پیشبرد اهداف خود از چه ابزارى استفاده مى‏كرد؟

به نظر مى‏رسد كه صلاح‏الدین با تعصب بالاى خود در جهت محو شیعه در مصر تلاش كرده است و این همان فرضیه‏اى است كه در این نوشتار به اثبات خواهد رسید. هدف از این تحقیق شناخت وضعیت شیعیان مصر در قرن ششم (عصر صلاح‏الدین ایوبى) است.

1. تشیع در شمال افریقا (مصر) پیش از صلاح‏الدین ایوبى


طبیعى است كه مردم مصر در عصر حكومت فاطمیان شیعه بوده و به مذهب و اعتقادات خود پاى‏بند بودند. دستگاه خلافت با تأسیس مراكز علمى بزرگ، مثل الازهر و برپایى و جا انداختن مراسم و شعائر بزرگ شیعه، مثل عید غدیر358 (به عنوان مظهر حقانیت شیعه)، عاشورا359 (مظهر مظلومیت شیعه)، نیمه شعبان360 (یكى از اصلى‏ترین عقاید شیعه، یعنى انتظار) و سایر مراسم و بزرگداشت‏ها مردم را به مذهب، آشناتر و دلگرم‏تر مى‏كردند و مردم هم به قصد نشان دادن میزان علاقه‏مندى خود به مذهبشان در این مراسم حضور فعال داشتند. حكومت هم در این زمینه، مساعدت‏هاى لازم را انجام مى‏داد و زمینه مناسب را براى انجام امور یاد شده فراهم مى‏كرد. از نظر اقتصادى و اجتماعى هم اگرچه حكومت فاطمى گاهى اوقات با بحران‏هایى روبه‏رو بود، ولى در این دوره، آرامشى نسبى در جامعه حاكم بود،361 زنان از منزلتى خاص برخوردار بودند و سالخوردگان و بیوه‏زنان در مراكز خاصى نگهدارى مى‏شدند.362 به طور كلى از گزارش‏هاى تاریخى مى‏توان نتیجه گرفت كه مردم در این دوره، از نظر معیشتى و فرهنگى و براى انجام امور مذهبى خویش مشكل جدى نداشته‏اند. با توجه به حضور اسماعیلیان در مصر و اقدامات فرهنگى و فكرى آن‏ها، در ادامه درباره آن‏ها بحث مى‏شود.

یكى از فرقه‏هاى مهم شیعه، فرقه اسماعیلیه است. پیروان این فرقه به امامت اسماعیل، پسر امام صادق علیه‏السلام اعتقاد دارند. این در حالى بود كه اسماعیل در زمان حیات امام صادق علیه‏السلام از دنیا رفت و آن حضرت نیز بارها بر امامت فرزند كوچك‏تر خود، امام موسى كاظم علیه‏السلام تأكید كرده بود.363

اسماعیلیه به دو گروه عمده تقسیم شدند:

الف. گروهى قائل شدند كه اسماعیل نمرده و قائم اوست. ایشان به اسماعیلیه خالصه شناخته مى‏شدند.

ب. گروه دیگرى معتقد شدند كه امام صادق علیه‏السلام بعد از اسماعیل، نوه خود، یعنى محمد بن اسماعیل را به امامت منصوب كرده است. ایشان به نام مؤسس فرقه خویش، یعنى «اسماعیلیه مباركه» شهرت یافتند.364

2. حضور اسماعیلیه در مصر

از برخى منابع چنین بر مى‏آید كه پیش از ورود فاطمیان به مصر، مذهب تشیع براى مردم مصر شناخته شده بود. براى مثال، مقریزى قیام محمد بن ابى‏حذیفه در سال 350 ق را در مصر كه بر ضد دستگاه خلافت عثمانى صورت گرفت، داراى رگه‏هاى شیعى مى‏داند. سپاهیان محمد بن ابى‏حذیفه بعد از كشته شدن عثمان و هنگام ورود به مصر، این شعار را سر مى‏دادند: اى اباالحسن امیرالمؤمنین على علیه‏السلام خلافت را برگیر.365

از این رو مى‏توان گفت كه سال‏هاى متمادى قبل از ورود فاطمیان به مصر، تشیع در مصر نفوذ كرده بود. در فتح مصر بعضى از دوست‏داران اهل‏بیت علیهم‏السلام، مثل مقداد، ابوذر و... حضور داشته‏اند،366 به همین دلیل مى‏توان گفت كه حضور شیعه در مصر، مقارن با فتح مصر توسط سپاهیان اسلام است. این شخصیت‏ها با حضور خویش در مصر توانستند آموزه‏هاى شیعى را بین مردم گسترش دهند. مهاجرت علویان به مصر موجب این شد كه مردم مصر با این مذهب آشنا شوند. پس از روى كار آمدن عباسیان، على بن محمد بن عبداللّه‏ كه از فرزندان امام حسن علیه‏السلام و نخستین مهاجر علوى به مصر بود، مردم را به مبارزه با دستگاه جور دعوت كرد.367 طبیعى است كه حضور چهره‏هاى مخالف با دستگاه حاكم در شهرهاى مختلف، نتایجى از جمله تبلیغ و نشر افكار و عقاید آن‏ها را در پى خواهد داشت.

در مصر نیز وضع بر همین منوال بود و تشیع به سبب مهاجرت افراد (چه مخالف با دستگاه و چه غیره) در این كشور نفوذ كرد و با وجود موانع متعدد به رشد و گسترش خویش ادامه داد و مردم مصر این مذهب را پذیرفتند، گرچه گاهى براى حفظ این عقیده و برپایى شعایر شیعه با مشكلاتى روبه‏رو بودند. مقریزى از درگیرى سربازان و عمّال دولتى با مردمى كه در روز عاشورا در سال 350 ق در جوار مرقد ام كلثوم علوى مشغول عزادارى بودند، گزارش مى‏دهد.368

متوكل عباسى در سال 234 ق فرمان اخراج علویان را از مصر صادر كرد. بعد از او المستنصر فرمان داد هیچ‏كس حق معامله با علویان را ندارد، اگر میان یك علوى و دشمن علوى، دشمنى رخ داد، بدون مدرك و دلیل سخن دشمن علوى پذیرفته شود. این سخت‏گیرى حاكمان با شیعه در مصر به خوبى این نكته را روشن مى‏سازد كه مصر با شیعه و تشیع هم‏خوانى داشته وگرنه چه دلیلى داشت كه حاكمان وقت این‏گونه رفتار كنند.

خلفاى فاطمى مصر، از پیروان فرقه اسماعیلیه مباركیه بودند كه پس از تلاش‏هاى فراوان بالأخره در سال 358ق با ناتوان شدن اخشیدیان و رشادت‏هاى سردار بزرگ خود، جوهر سیسلى توانستند مصر را فتح كنند.

المعز، خلیفه فاطمى در روز سه‏شنبه هفتم ماه مبارك رمضان در سال 362 در قصرش مستقر شد و بدین ترتیب، حكومت فاطمیان در مصر به طور رسمى آغاز شد.369 با فتح مصر به دست فاطمیان، خلفاى فاطمى به گسترش و نشر مذهب اسماعیلى همت گماردند و در این راه، توفیق‏هاى چشم‏گیرى داشتند تا جایى كه مذهب اسماعیلى، مذهب رسمى آن سرزمین قرار گرفت.

2 ـ 1. مهم‏ترین اقدامات فاطمیان

در عصر فاطمى، تشیع به خوبى در مصر متجلى شد. جلوه‏هاى ظهور تشیع عبارت بود از:

الف ـ سر دادن نداى «حىّ على خیر العمل» در اذان؛

ب ـ آشكار شدن احادیث و روایاتى كه بر افضلیت امام على و اهل‏بیت علیهم‏السلامدلالت داشت؛

ج ـ اضافه شدن مناسبت‏هایى، مثل عاشورا، جشن‏هاى نیمه شعبان، غدیر، میلاد امام على و سایر ائمه علیهم‏السلام به مراسم و مناسبت‏هاى مصرى‏ها؛

د ـ تشكیل مجالس براى یادگیرى‏علوم اهل‏بیت علیهم‏السلام.370

مصریان در دوره خلیفه العزیز، پنجمین خلیفه فاطمى، نخستین بار سوگوارى براى امام حسین علیه‏السلام را در روز عاشورا تجربه كردند.371 مقریزى در مورد سوگوارى مصریان براى امام حسین علیه‏السلام چنین گزارش مى‏دهد: اداره‏هاى دولتى و مغازه‏ها و محل‏هاى تجارت، سه روز مانده به عاشورا تعطیل مى‏شد و فقط نانوایى‏ها به فعالیت مى‏پرداختند.372

به هر حال، با حضور فاطمیان در مصر، مردم این دیار به مذهب آن‏ها گرویدند و مذهب تشیع در این كشور به صورت رسمى طرفداران و پیروان فراوانى پیدا كرد.

2 ـ 2. سقوط فاطمیان در مصر

حكومت فاطمیان در اواخر دوره خود، دو ویژگى عمده داشت:

الف. وزیران فاطمى قدرت فوق‏العاده‏اى پیدا كردند؛373

ب. سست شدن پایه‏هاى حكومت؛ بدین ترتیب كه وزیران قدرت یافته، بر سر تصاحب قدرت به كشمكش و نزاع با هم پرداختند. مقریزى از اختلاف بین ابن سلاّر و عباس ضهاجى، دیگر وزیر وقت فاطمى در عصر خلافت الظافر گزارش مى‏دهد كه در پى این نزاع، ابن سلار كشته مى‏شود و این امر موجب تسلط صلیبى‏ها بر بخش‏هایى از قلمرو فاطمیان مى‏شود.374 گاهى این اختلافات به اهل شمشیر نیز مى‏رسید؛ یعنى بعضى از وزیران با امیران سپاهى اختلاف داشتند و این رخ‏داد بر بى‏رمق كردن هرچه بیشتر دستگاه خلافت فاطمى مى‏انجامید. به عنوان نمونه مى‏توان به اختلاف وزیر فاطمى (رزیك) با امیر سپاهیان (شاور) نام برد كه البته شاور بعدا به مقام وزارت هم رسید.375

به نظر مى‏رسد كه با وجود چنین وضعیتى حضور یك وزیر مخالف و مغرض مى‏تواند ضربات محكمى به پیكره چنین حكومتى بزند و این ضربات وقتى كارى مى‏شود كه خلیفه نیز سست و ضعیف شده باشد، چنان‏كه وقتى شیركوه در دستگاه خلافت فاطمى به مقام وزارت رسید حقیقت فوق تحقق یافت و بى‏رمقى و سستى دولت فاطمى به حدى رسیده بود كه شیركوه، امیر سنّى‏مذهب و هم‏پیمان خلیفه بغداد به وزارت تعیین شد و روند سقوط دولت فاطمى سرعت گرفت.376

3. صلاح‏الدین ایوبى در یك نگاه

یكى دیگر از موضوعاتى كه پیش از ورود به مباحث اصلى باید به آن پرداخته شود، شناخت صلاح‏الدین ایوبى و آشنایى با شخصیت و روحیات و ویژگى‏هاى اوست.

در ابتداى این قسمت ذكر این نكته ضرورى است كه صلاح‏الدین ایوبى در جهان اسلام به عنوان چهره‏اى جهادگر مطرح است و این موضوع سبب شده كه محبوبیت او به میزان چشم‏گیرى در بین مسلمانان زیاد شود، به‏ویژه آن‏كه آزاد شدن بیت‏المقدس توسط او از دست صلیبیان، او را در جهان اسلام چهره‏اى كاملاً مقدس ساخته و مسلمانان براى او همواره احترامى خاص قائل‏اند. البته جداى از محبوبیت تاریخى صلاح‏الدین ایوبى، این اقدامات وى سبب محبوبیت او در زمان خودش هم بوده است. گفتنى است كه این موضوع بر قلم كسانى هم كه زندگى‏نامه صلاح‏الدین را نوشته‏اند تأثیر گذاشته به طورى كه در معرفى وى گاهى دچار تعصب و افراط شده‏اند.

صلاح‏الدین كه شهرتش بیشتر به سبب شركت در جنگ‏هاى صلیبى (532ق/ 1138م) است در تكریت و به قولى در كركوك واقع در كردستان عراق دیده به عالم خاكى گشود.377 او در بین مسلمانان به «الملك الناصر»378 ملقب گردیده است. پدرش امیر نجم‏الدین ایوبى در زمان عمادالدین زنگى حاكم شهر بعلبك بوده است. از همان دوران كودكى علاقه شدیدى به یادگیرى فنون جنگى، خصوصا شمشیربازى و جنگ با خنجر داشت و بالأخره در این فنون، مهارت‏هایى به دست آورد.379 از گزارش‏هاى تاریخى چنین برمى‏آید كه او دلبستگى عمیقى به اسب و سلاح داشت.

شهر بعلبك از جمله شهرهایى است كه صرف و نحو و لغت و تا حدودى هم فقه در آن شهر از جایگاه خوبى برخوردار بوده است.380 بعید نیست كه صلاح‏الدین در كسب این علوم هم تلاش‏هایى داشته هرچند گزارش موثقى در این زمینه نداریم.

وى در همه امور، به‏ویژه در امور مذهب تعصب داشت و ـ چنان‏كه بعدا اشاره خواهد شد ـ براى تثبیت پایه‏هاى مذهب اهل‏تسنن تلاش‏هاى زیادى كرد.

بعد از مرگ عمویش شیركوه كه مقام وزارت خلیفه فاطمى، العاضد را عهده‏دار بود، منصب وزارت خلیفه فاطمى را عهده‏دار شد. حضور صلاح‏الدین در دستگاه خلافت فاطمى مقارن بود با ضعیف شدن دستگاه حكومت و تحلیل قدرت فاطمیان، و همین سستى حكومت باعث شد صلاح‏الدین در اجراى برنامه‏هاى خود و رسیدن به اهداف خود توفیق بیشترى به دست آورد. البته صلاح‏الدین از پشتوانه نظامى و رجال دولتى برخوردار نبود و عاضد هم به همین دلیل كه او از پشتیبانى رجال و نظامیان برخوردار نیست و توان مخالفت با حاكمیت را ندارد، او را به مقام وزارت برگزید.381 ولى با این حال با بهره گیرى از استعداد ذاتى خویش و همت فراوان براى به دست آوردن قدرت، توانست به همه اهداف خویش برسد. او در این راه به جلب حمایت خلافت عباسى روى آورد و اگر قول مساعدت خلافت عباسى به او و جاه‏طلبى شخصى او نبود هرگز ممكن نبود كه صلاح‏الدین به این همه توفیق دست یابد.

صلاح‏الدین ایوبى پس از یك عمر جنگ و خون‏ریزى در سال 589ق در سن 57 سالگى و بعد از طى یك دوره بیمارى درگذشت.382

4. اقدامات صلاح‏الدین ایوبى در براندازى مذهب شیعه

شكى نیست كه بنیان‏گذار سلسله ایوبیان یك سنى متعصب و شافعى تمام‏عیار بود و وقتى به قدرت رسید تمام سعى خود را در نشر این مذهب و جایگزین كردن آن به جاى مذهب فاطمیان به كار گرفت.383

اقدامات او در مصر براى محو شیعه از لحاظ زمانى به دو دوره تقسیم مى‏شود: 1. دوران وزارت، 2. دوران حكومت.

وى در دوران دو ساله وزارت خود اقدامات و فعالیت‏هاى چشم‏گیرى در جهت تغییر مذهب انجام داد. او پس از رسیدن به مقام وزارت به تدریج به تضعیف مذهب اسماعیلى و تقویت تسنن و ایدئولوژى آن‏ها پرداخت. این اقدامات وى زمانى صورت مى‏گرفت كه هنوز خلیفه فاطمى بر اریكه قدرت تكیه زده و صلاح‏الدین در مقام وزارت به تضعیف سازمان‏هاى مذهب فاطمى مى‏پرداخت. این مسئله، نشان دهنده اوج انحطاط و زوال در دستگاه فاطمى است.

4





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
دوشنبه 3 تیر 1398 ساعت 00 و 00 دقیقه و 38 ثانیه

Awesome stuff. Thank you!
buy online cialis 5mg fast cialis online dose size of cialis buy name brand cialis on line 200 cialis coupon click now buy cialis brand generic cialis soft gels tadalafil tablets tesco price cialis cialis arginine interactio
شنبه 1 تیر 1398 ساعت 17 و 34 دقیقه و 04 ثانیه

Thanks a lot. Good information.
cialis generico en mexico callus when will generic cialis be available cialis canada acheter cialis meilleur pri we like it cialis price cialis daily dose generic buy brand cialis cheap buy cialis online cialis professional yohimbe
پنجشنبه 30 خرداد 1398 ساعت 15 و 41 دقیقه و 52 ثانیه

Truly all kinds of superb data!
only now cialis for sale in us purchasing cialis on the internet cialis australian price cialis savings card generic cialis levitra cialis tadalafil cialis 20mg preis cf comprar cialis navarr generic cialis levitra cialis 5 mg funziona
چهارشنبه 29 خرداد 1398 ساعت 21 و 28 دقیقه و 34 ثانیه

You made your point quite effectively.!
side effects of cialis cialis generico cialis herbs buy cialis uk no prescription how much does a cialis cost acheter du cialis a geneve cialis ahumada the best site cialis tablets 40 mg cialis what if i take low cost cialis 20mg
چهارشنبه 29 خرداد 1398 ساعت 05 و 06 دقیقه و 33 ثانیه

Regards. A lot of tips.

cialis prezzo al pubblico acheter cialis meilleur pri buy cialis online nz cialis tablets australia 200 cialis coupon cialis generico en mexico cialis 20mg buying cialis on internet ou acheter du cialis pas cher order a sample of cialis
دوشنبه 27 خرداد 1398 ساعت 15 و 35 دقیقه و 27 ثانیه

You said it very well..
cialis patent expiration cialis 30 day trial coupon look here cialis order on line tadalafil 10 mg cialis lowest price cialis 5mg cialis tadalafil online trusted tabled cialis softabs import cialis cialis generique 5 mg
دوشنبه 27 خرداد 1398 ساعت 00 و 59 دقیقه و 08 ثانیه

Cheers! Ample facts!

cialis rckenschmerzen american pharmacy cialis cialis coupon cialis price in bangalore wow look it cialis mexico low cost cialis 20mg cialis generique 5 mg tesco price cialis cialis from canada sialis
شنبه 25 خرداد 1398 ساعت 07 و 15 دقیقه و 21 ثانیه

Nicely put. Regards!
generic cialis at walmart how to purchase cialis on line 200 cialis coupon buy cheap cialis in uk buy original cialis we like it safe cheap cialis cialis 30 day trial coupon buying cialis in colombia cialis sans ordonnance cialis uk next day
جمعه 24 خرداد 1398 ساعت 17 و 08 دقیقه و 56 ثانیه

Excellent info. Cheers.
cialis lowest price cialis professional yohimbe miglior cialis generico cuanto cuesta cialis yaho cialis purchasing buy online cialis 5mg cialis generico in farmacia achat cialis en suisse cialis kamagra levitra cialis coupon
چهارشنبه 22 خرداد 1398 ساعت 22 و 49 دقیقه و 21 ثانیه

Amazing quite a lot of great info.
cialis online holland cialis for sale in europa only best offers cialis use generic cialis pill online cialis cost recommended site cialis kanada where do you buy cialis cialis australia org cialis generico buy cialis online nz
یکشنبه 19 خرداد 1398 ساعت 18 و 45 دقیقه و 33 ثانیه

You actually revealed this adequately.
cialis lilly tadalafi prezzo cialis a buon mercato buy cialis online legal cialis official site cialis daily new zealand precios cialis peru cialis 20mg enter site natural cialis buying cialis in colombia buying cialis on internet
شنبه 18 خرداد 1398 ساعت 13 و 24 دقیقه و 13 ثانیه

Great knowledge. Many thanks!
we recommend cialis best buy ou trouver cialis sur le net tadalafil how to buy cialis online usa venta de cialis canada cialis side effects are there generic cialis cialis canadian drugs look here cialis order on line buy cialis online nz
شنبه 24 فروردین 1398 ساعت 07 و 42 دقیقه و 09 ثانیه

You reported this wonderfully!
canada online pharmacies for men canadian rxlist trust pharmacy canadian canada online pharmacies legitimate canada online pharmacies surrey canadian prescriptions online most reliable canadian pharmacies online canadian discount pharmacies pharmacy canada best canadian drugs
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
بالای صفحه